Бұл санынан оқитындарыңыз / Читайте в этом номере

"Ұстаз Әлемі-Педагогический мир" №8(27)-2019

Подать статью для публикации:

Талаптар / Требования

Информационно-педагогическая газета ВКО - Жасөспірімдердің көшбасшылық қасиеттерін дамыту

Жасөспірімдердің көшбасшылық қасиеттерін дамыту

Аманова Айнур Ермекқызы, ШҚО білім басқармасы «Үміт» балалар үйінің тәрбиешісі

Қазіргі қоғамға өзекті мәселелерді шешуге жаңаша қарауға қабілетті және өзімен бірге алып жүруге қабілетті азаматтар қажет. Осыған байланысты жасөспірімдер арасындағы көшбасшылық мәселесін зерттеу ерекше маңызға ие болады, өйткені осы жаста көшбасшылық әлеуеттің негізі қаланады және қалыптасады, ол кейіннен ересек өмірде ашылады, өйткені қазіргі жастар әрбір жас адамға тәрбиелегісі келетін белсенді өмірлік ұстаным қажет.

 

Алайда, қазіргі білім беру жүйесі оқушылардың көшбасшылық қасиеттерін қалыптастыру мен дамыту мәселесіне жеткіліксіз көңіл бөледі, өйткені жеке тұлғаның көшбасшылық қасиеттерін қалыптастыру жөніндегі қолда бар бағдарламалар кешені қазіргі қоғамның талаптарына жауап бермейді. "Оқушы – мұғалім", "мектеп сыныбы – мұғалім" жүйесінде жеке тұлғаға бағытталған тәсіл негізінде және мұғалімдердің оқушылармен авторитарлық қарым-қатынасына сақталып отырған тенденцияда өзара іс-қимыл жасау қажеттілігі байқалады. Осыған байланысты, қазіргі оқушылардың көпшілігі өздерінің көшбасшылық қасиеттерін толық көрсете алмайды. Демек, жасөспірімдердің көшбасшылық қасиеттерін дамыту мәселесі өзекті болып табылады.

Көшбасшы топтың мүшесі болып табылады, ол жауапты шешімдер қабылдау құқығын мойындайды, олардың мүдделерін қозғайтын және бүкіл топ қызметінің бағыты мен сипатын, яғни бірлескен қызмет процесінде және топта өзара қарым-қатынасты реттеуде нақты орталық рөл атқаратын беделді тұлға.

Көшбасшылық қасиеттер табысты ұйымдастырушылық қызмет және ұжымда оң атмосфера құру үшін қажетті жеке әлеуметтік-психологиялық қасиеттердің белгілі бір жиынтығын білдіреді. Бұл бастама мен белсенділіктің жоғары деңгейі, ұйымдастырушылық қызметтің тәжірибесі мен дағдылары, топтық мақсаттарға қол жеткізуге мүдделілік, топтың жұмысы туралы хабардар болу және көпшіліктік, жеке тартымдылық және т. б.

Тұлғаның көшбасшылық қасиеттерін зерттеумен отандық және шетелдік ғалымдар айналысты: Н.Б.Рожинская жасөспірімдер тобында референттік көшбасшының әлеуметтік-психологиялық феномен ретінде даму мәселесін зерттеді, В.Б.Сбитнева балалар қоғамдық бірлестігінде жасөспірімдердің көшбасшылық қасиеттерін дамытудың педагогикалық шарттарын қарастырды. И.Н.Бригинец туристік ЖОО студенттерінің оқудан тыс қызметтегі көшбасшылық қасиеттерін, ал Н.И.Данилова көшбасшылық ұйымдастыру мәдениетін дамытудың әлеуметтік технологиясы ретінде зерттеді.

Психологияда көшбасшылық мәселесіне және көшбасшылық қасиеттерді дамытуға арналған зерттеулер аз жүргізілгеніне қарамастан, бірақ сабақтан тыс қызметте ересек жасөспірімдік жастағы балалардың көшбасшылық қасиеттерін дамыту ерекшеліктерін ашатын зерттеулер жеткіліксіз.

"Оқудан тыс (сабақтан тыс) қызмет" ұғымы оқу-тәрбие жұмысының білім беру, сондай-ақ рухани-адамгершілік тұрғысынан дамыту мақсатында қатысушылардың жеке қызығушылығын қалыптастыруға негізделген бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл қызметтің мәні оқушылардың сабақтан тыс уақытта мұғалімнің басшылығымен анықталады. Мектепте білім беру бағытына, пәндік үйірмелерді, оқушылардың ғылыми қоғамдарын ұйымдастыруға, сонымен қатар көркем шығармашылықты, техникалық шығармашылықты, спортты және т. б. дамытуға артықшылық беріледі.

Оқудан тыс қызмет, тұтастай алғанда, өз ұжымының шығармашылық дамуына бағытталған белсенді және бастамашыл көшбасшыны қалыптастыру үшін тиімді психологиялық-педагогикалық жағдайлар жасауға, оның әрбір мүшесінің әлеуетін ашуға бағытталуы тиіс.

Ересек жасөспірімдердің оқудан тыс (ойын және туристік-өлкетану) іс-әрекетінде көшбасшылық қасиеттерін дамыту ерекшеліктері: ересек жасөспірімдік жастағы психологиялық білімдерді есепке алу, референттік топтың әсері, модельденген жағдайларда табысты көшбасшылық тәжірибе алу болып табылады.